Skip to main content
Byddwch yn Barod

Iechyd anifeiliaid a phlanhigion

Gallai risgiau i iechyd anifeiliaid a phlanhigion gael effeithiau difrifol ar bobl, yr amgylchedd a’r economi. Mae amrywiaeth eang o glefydau a phlâu a allai effeithio ar iechyd anifeiliaid a phlanhigion. Mae’r rhain yn cynnwys clwy’r traed a’r genau, ffliw adar (ffliw adar), clefyd ceffylau Affricanaidd, clwy moch Affricanaidd, y plâu planhigion Xylella fastidiosa a’r plâu planhigion Tyllwr Emrallt yr Onnen (Agrilus planipennis). Mae yna gamau syml y gall y cyhoedd eu cymryd i helpu i amddiffyn eu hunain ac eraill rhag risgiau iechyd anifeiliaid a phlanhigion.

Camau i’w cymryd i amddiffyn eich hun ac eraill

Iechyd anifeiliaid

  • Os ydych chi’n amau clefyd hysbysadwy yn eich anifeiliaid, rhaid i chi roi gwybod amdano ar unwaith. Mae methu â gwneud hynny yn drosedd. I roi gwybod am glefyd hysbysadwy: 
  • Yn Lloegr, ffoniwch Linell Gymorth Gwasanaethau Gwledig Defra ar 03000 200 301 a dewiswch yr opsiynau perthnasol ar gyfer yr Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion. 
  • Yng Nghymru, cysylltwch â’r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion ar 0300 303 8268. 
  • Yn yr Alban, cysylltwch â’ch Swyddfa Gwasanaethau Maes lleol. 
  • Yng Ngogledd Iwerddon, cysylltwch â Llinell Gymorth DAERA ar 0300 200 7840 neu’ch  Swyddfa Ranbarthol DAERA Uniongyrchol leol. Mae methu â gwneud hynny yn drosedd.
  • Mynnwch y newyddion diweddaraf am achosion o glefydau hysbysadwy gan wasanaeth tanysgrifio APHA.
  • Yn ystod achosion, dylech osgoi  pob cyswllt ag anifeiliaid gwyllt sy’n ymddangos yn sâl.
  • Gofynnwch am gyngor gan eich milfeddyg os ydych chi’n poeni am iechyd eich anifeiliaid a gwisgwch fenig a gwisgwch ddillad amddiffynnol priodol os oes angen i chi eu trin. 
  • Gofalwch am eich iechyd eich hun a golchwch eich dwylo gyda sebon a dŵr os ydych chi’n credu eich bod wedi dod i gysylltiad ag anifail sâl. 
  • Darllenwch ganllawiau Asiantaeth Diogelwch Iechyd y DU ar sut i gadw’n ddiogel rhag heintiau sy’n cael eu cario gan anifeiliaid wrth ymweld â fferm.
  • Gallwch fwydo adar gwyllt ond golchwch eich dwylo gyda sebon a dŵr wedyn. Osgowch ardaloedd sydd â safleoedd lle mae dofednod neu adar caeth yn cael eu cadw. Gall adar gwyllt ledaenu ffliw adar i adar caeth.
  • Os ydych chi’n bwydo adar yn eich gardd, darllenwch gyngor gan Ymddiriedolaeth Adareg Prydain ar sut i leihau’r risgiau o drosglwyddo clefydau yn eich gardd a beth i’w wneud os ydych chi’n gweld adar sâl neu farw. 
  • Peidiwch â bwydo da byw neu anifeiliaid gwyllt, fel moch gwyllt, â gweddillion bwyd a gwastraff cegin. Mae achosion blaenorol o glefydau anifeiliaid, fel y clefyd moch clasurol a chlwy’r traed a’r genau, wedi cael eu hachosi gan fwydo bwyd gwastraff i foch yn anghyfreithlon. Gall firysau oroesi am gyfnodau hir mewn bwydydd fel cig amrwd, cig wedi’i goginio a chig wedi’i rewi.
  • Peidiwch â dod ag anifeiliaid yn ôl i’r DU heb ddogfen deithio ddilys. 
  • Os ydych chi’n prynu cath neu gi, mae’n bwysig eich bod chi’n gwybod o ble mae’n dod a ble cafodd ei eni. Gall anifeiliaid sy’n cael eu mewnforio’n anghyfreithlon i’w gwerthu neu eu hailgartrefu fod yn cario clefydau difrifol a allai ledaenu i anifeiliaid anwes neu bobl eraill – darllenwch y canllawiau ar brynu cath neu gi.
  • Mae yna reolau penodol ar ddod â bwyd neu gynhyrchion anifeiliaid i Brydain Fawr. Gellir rhoi cyfyngiadau dros dro ar waith i helpu i atal clefydau penodol. Mae yna reolau gwahanol os ydych chi’n dod â bwyd neu gynhyrchion anifeiliaid i Ogledd Iwerddon.

Iechyd planhigion

  • Gall clefydau planhigion fyw mewn mwd a dŵr. Gallwch helpu i gyfyngu ar eu lledaeniad pan fyddwch yn ymweld â choetiroedd, parciau a gerddi trwy olchi neu frwsio mwd oddi ar feiciau, esgidiau a bygis rhwng ymweliadau. 
  • Wrth brynu planhigion, gwiriwch  am unrhyw arwyddion o blâu a chlefydau a dim ond prynu gan werthwyr dibynadwy. Gwiriwch beth rydych chi’n ei brynu ar y Porth Iechyd Planhigion. 
  • Rhowch wybod am unrhyw goed sy’n dangos arwyddion o blâu a chlefydau trwy  offeryn adrodd ar-lein TreeAlert neu i’r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion. 
  • Cymerwch ran yn yr Wythnos Iechyd Planhigion Genedlaethol flynyddol.

Nid yw’n bosibl dileu pob risg ac mae gan bob un ohonom ran i’w chwarae wrth amddiffyn ein coed, ein coetiroedd a’n coedwigoedd i genedlaethau’r dyfodol eu mwynhau. Er mwyn helpu i amddiffyn coed ein cenedl, ceisiwch osgoi risgiau diangen a pheidiwch â dod â phlanhigion, hadau, ffrwythau, blodau neu lysiau i’r DU o dramor. Gallant gario plâu a chlefydau a fyddai’n dinistrio coed, planhigion a chnydau’r DU.

Rhagor o wybodaeth ac adnoddau

Mae’r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion yn darparu straeon newyddion a chanllawiau cyfredol ar ystod o bynciau iechyd anifeiliaid a phlanhigion.

I gael y wybodaeth ddiweddaraf am Ffliw Adar, ewch i Ffliw Adar (ffliw adar), i gael gwybod am y sefyllfa ddiweddaraf yn Lloegr. 

Am wybodaeth am wenyn edrychwch ar wefan yr Uned Wenyn Genedlaethol. 

Lawrlwythwch yr ap Asian Hornet Watch ar Android ac IoS i roi gwybod os byddwch yn gweld rhai. 

I gael rhagor o wybodaeth am iechyd planhigion, ewch i Borth Gwybodaeth Iechyd Planhigion y DU a Chofrestr Risg Iechyd Planhigion y DU. Mae’r materion diweddaraf sy’n ymwneud â diogelu iechyd planhigion a masnach i’w gweld ar y dudalen plâu a chlefydau ar Borth Gwybodaeth Iechyd Planhigion y DU.

Mae’r Comisiwn Coedwigaeth yn darparu cymorth iechyd planhigion i berchnogion a rheolwyr coetiroedd. 

Mae’r Ysgrifenyddiaeth Rhywogaethau Anfrodorol yn cydlynu’r dull o drin rhywogaethau anfrodorol goresgynnol ym Mhrydain Fawr. Maent yn darparu cyngor ar sut i atal lledaeniad planhigion ac anifeiliaid goresgynnol mewn dŵr. Gallwch hefyd ddarllen cyngor ar sut i atal cyflwyno a lledaenu plâu a chlefydau coed. 

In this section