Skip to main content
Byddwch yn Barod

Cyngor i bobl anabl a gofalwyr

Mae hwn yn fformat Hawdd ei Ddarllen ar gyfer y dudalen hon.

Fformat Hawdd ei Ddarllen.

Dyma gyfieithiad Iaith Arwyddion Prydain ar gyfer y dudalen hon.

Efallai y bydd angen help ychwanegol ar rai pobl anabl i wneud yn siŵr eu bod yn ddiogel yn ystod argyfwng.

Gall y wybodaeth ar y dudalen hon helpu pobl anabl i gynllunio ar gyfer pan fydd argyfwng yn digwydd. Mae’n adeiladu ar y cyngor byddwch yn barod am argyfyngau ac yn nodi’r camau y gallwch eu cymryd os ydych chi’n anabl neu os ydych chi’n gofalu am berson anabl. 

Paratoi ar gyfer argyfyngau

Mae yna gamau y dylai pobl anabl neu eu gofalwyr ystyried eu cymryd i helpu i gefnogi eu hanghenion penodol. Dylech ystyried hyn yn ychwanegol at y cyngor parodrwydd ehangach a ddarperir ar y wefan.

Gwybod sut i gael gafael ar gymorth

Mae GOV.UK yn darparu gwybodaeth am gymorth ariannol y mae gennych hawl iddo os ydych yn anabl neu’n ofalwr, gan gynnwys sut y gallech gael mynediad at gymhorthion ac offer sy’n gysylltiedig ag anabledd. 

Cael gwybodaeth

  • Adolygwch y camau y gallwch eu cymryd yn yr adran byddwch yn barod argyfyngau ar y wefan hon. Gall llawer o’r gweithgareddau fod yn ddefnyddiol ar draws ystod o wahanol fathau o argyfyngau. Efallai na fyddwch yn gallu ymgymryd â’r rhain i gyd, ond mae yna lawer o awgrymiadau na fydd yn costio dim, a dim ond cymryd ychydig funudau i’w gwneud.
  • Gwiriwch ar-lein neu gyda grwpiau cymunedol yn eich ardal a allai roi cyngor ychwanegol am beth i’w wneud mewn argyfwng, fel y Groes Goch Brydeinig.

Rhowch wybod i eraill y gallai fod angen cymorth arnoch 

  • Siaradwch â’ch ffrindiau, eich teulu, gofalwyr, cymdogion a’ch rhwydwaith cymorth am eich anghenion a sut y gallent newid mewn argyfwng. 
  • Cofrestrwch gyda Gwasanaethau Blaenoriaeth eich cyflenwyr dŵr, nwy a thrydan. Gallwch gysylltu â’ch cyflenwr yn uniongyrchol neu gallwch gofrestru drwy ymweld â thepsr.co.uk. 
  • Gwnewch yn siŵr eich bod yn rhoi gwybod i sefydliadau sy’n eich cefnogi am eich cyfeiriad newydd cyn gynted â phosibl os byddwch yn symud.
  • Os yw’n briodol, gwisgwch dagiau neu freichledau rhybudd meddygol ac ychwanegwch wybodaeth feddygol berthnasol i’ch dyfeisiau electronig.
  • Dylai defnyddwyr dyfeisiau teleofal neu wasanaethau rhybuddio eraill fod yn ymwybodol efallai na fydd eu dyfeisiau yn gweithio heb drydan neu ryngrwyd. Gwnewch gynllun gyda chymydog neu rywun arall rydych chi’n ymddiried ynddynt i gadw llygaid arnoch chi mewn sefyllfa o argyfwng os nad ydyn nhw wedi clywed gennych.
  • Siaradwch â’ch gweithle am ofynion cymorth ychwanegol. Mae gan y person cyfrifol ar gyfer safle busnes (fel arfer perchennog neu reolwr yr adeilad) ddyletswyddau o dan gyfraith diogelwch tân ynghylch llwybrau ac allanfeydd brys o fangre, ac i gefnogi gwacáu. Mae Cynllun Gwacáu Personol mewn Argyfwng yn un ffordd o helpu i wacáu pobl sydd ag ystyriaethau symudedd ac anghenion eraill. Mae cyflogwyr yn cael eu hannog i ystyried defnyddio’r cynllun ar gyfer unrhyw weithwyr perthnasol.

Gwnewch gynllun

Mae gwneud cynllun personol yn helpu i ddod â gwybodaeth at ei gilydd am eich cymorth byw o ddydd i ddydd – gan gynnwys eich anifail cymorth lle bo’n berthnasol. Gall eich helpu chi, y rhai sy’n gofalu amdanoch chi, a’r gwasanaethau brys i wybod pa gymorth y gallai fod ei angen arnoch mewn argyfwng, gan gynnwys petaech yn cael eich gwacáu o’ch cartref. 

Dylech roi eich cynllun mewn lle hawdd ei gyrraedd a dweud wrth eich rhwydwaith cymorth ble i ddod o hyd iddo. Gallai eich cynllun gynnwys:

  • Rhestr ysgrifenedig o gysylltiadau a’u rhifau ar gyfer pobl yn eich rhwydwaith cymorth (neu unrhyw un y dylid cysylltu â nhw) mewn argyfwng. Dylech gynnwys eich gofalwr a’ch tîm gofal clinigol (h.y. eich meddyg teulu, fferyllfa, meddyg arbenigol mewn ysbyty, gweithiwr cymorth iechyd meddwl). 
  • Manylion eich meddyginiaeth reolaidd a ble mae’n cael ei storio. Dylech hefyd sicrhau bod gennych ddigon o’r feddyginiaeth sydd ei hangen arnoch i’ch cadw i fynd am sawl diwrnod. Cadwch eich meddyginiaeth mewn lle hawdd ei gyrraedd a hawdd ei gofio. Os gallwch, rhowch eich meddyginiaeth mewn cynhwysydd gwrth-ddŵr (er enghraifft, cynhwysydd bwyd plastig).
  • Cyfarwyddiadau ar gyfer unrhyw ddyfeisiau meddygol neu offer rydych chi’n dibynnu arnynt. Os oes gennych rai, cadwch fatris wrth gefn wedi’u gwefru.  
  • Manylion unrhyw driniaeth barhaus rydych chi’n ei chael.
  • Cyfarwyddiadau ynghylch ble a sut i ddiffodd y cyflenwadau nwy, trydan a dŵr yn eich cartref.

Gall rhai oedolion hŷn neu bobl anabl fod mewn mwy o berygl o danau yn eu cartref. Mae FireEngland yn darparu cyngor diogelwch tân i ofalwyr, ffrindiau ac aelodau o’r teulu, gyda chamau syml i helpu i gadw’r bobl rydych chi’n gofalu amdanynt yn ddiogel.  

Gwybod beth i’w wneud os yw’r pŵer yn diffodd

  • Os oes gennych beiriannau arbenigol (fel cadeiriau olwyn trydan, lifftiau grisiau neu beiriannau ocsigen) neu offer hanfodol arall, gwnewch gynllun gyda’ch darparwr gofal a/neu dimau gofal clinigol nawr. Byddwch yn fwy parod os bydd pethau’n mynd o’i le.
  • Ewch ati i ddeall sut mae eich offer yn gweithio a beth i’w wneud os oes tarfu ar bŵer. Gofynnwch i’ch darparwr gofal, eich tîm gofal clinigol a/neu gyflenwr offer am wybodaeth am beth i’w wneud mewn argyfwng.
  • Os mai eich unig ffordd o wneud galwadau brys yw trwy ffôn llinell dir, neu os oes gennych becyn teleofal wedi’i gysylltu â’ch llinell dir, cysylltwch â’ch darparwr llinell dir i ddeall a fydd eich ffôn yn gweithio yn ystod toriad pŵer. Os na fydd eich llinell dir yn gweithio yn ystod toriad pŵer, efallai y bydd eich darparwr llinell dir yn cynnig ateb am ddim i chi (fel uned batri wrth gefn), am o leiaf awr. Byddai hyn yn eich galluogi i ffonio’r gwasanaethau brys yn ystod toriad pŵer os oes angen.

Mae Carers UK wedi datblygu canllaw ar gyfer creu cynllun argyfwng. Gall gofalwyr ei ddefnyddio i greu cynlluniau ar gyfer y bobl maen nhw’n gofalu amdanynt. Os ydych chi’n byw’n annibynnol, ond mae gennych anghenion ychwanegol, gallwch ddefnyddio’r cynllun i roi gwybod i eraill am eich anghenion mewn argyfwng. 

Camau ychwanegol y gallwch eu cymryd

Mae rhai camau parodrwydd ychwanegol y gall pobl â chyflyrau symudedd, deallusol, gwybyddol, synhwyraidd a chyfathrebu eu cymryd. Gall sefydliadau arbenigol helpu i adeiladu rhwydweithiau, darparu cyngor neu eich cysylltu â gwasanaethau lleol.

Mae amgylchiadau pawb yn wahanol a dylid ystyried anghenion unigol wrth gynllunio ar gyfer argyfyngau.

Namau a chyflyrau symudedd 

  • Ystyriwch effaith colli trydan ar gadeiriau olwyn a lifftiau grisiau wedi’u pweru. 
  • Os oes gennych un, cadwch eich ffôn symudol gyda chi, rhag ofn y bydd angen i chi wneud galwad brys.
  • Gwnewch drefniadau gyda rhywun rydych chi’n ymddiried ynddynt iddynt allu cael mynediad i’ch cartref mewn argyfwng (h.y. rhoi allwedd sbâr i aelod o’r teulu, gofalwr, neu gymydog dibynadwy).

Namau a chyflyrau deallusol a gwybyddol

Cysylltwch â sefydliadau arbenigol a all helpu i adeiladu rhwydweithiau, darparu cyngor neu eich cysylltu â gwasanaethau lleol.

  • Mae Mencap yn elusen yn y DU ar gyfer pobl ag anableddau dysgu. Mae eu gwefan yn darparu cyngor a chefnogaeth ar ystod o feysydd, gan gynnwys bywyd bob dydd a gwasanaethau a allai gefnogi pobl ag anableddau dysgu.
  • Mae’r Gymdeithas Awtistiaeth Genedlaethol yn elusen yn y DU ar gyfer pobl awtistig a’u teuluoedd.
  • Mae’r Gymdeithas Syndrom Down yn cefnogi pobl sydd â syndrom Down.

Namau a chyflyrau synhwyraidd a chyfathrebu

  • Ystyriwch sut y byddwch chi’n cael eich rhybuddio pan fydd argyfwng yn digwydd. Gofynnwch i’ch ffrindiau, eich teulu neu’ch rhwydwaith cymorth eich rhybuddio a’ch hysbysu. 
  • Os oes gennych un, cadwch eich ffôn symudol gyda chi, rhag ofn y bydd angen i chi wneud galwad brys.
  • Ystyriwch gario gwybodaeth sy’n gadael i ymatebwyr cyntaf ac eraill wybod sut i gyfathrebu â chi. Gellid storio hyn ar ddyfais symudol, ei ysgrifennu ar bapur, neu ei argraffu ar gerdyn bach. 
  • Mae gan Lywodraeth y DU wasanaeth Rhybuddion Brys a fydd yn eich rhybuddio os oes perygl i fywyd yn y cyffiniau. Anfonir rhybuddion i’ch ffôn neu dabled. Bydd signalau sylw sain a dirgryniad yn rhoi gwybod i chi fod gennych rybudd brys.

Os ydych chi’n ddall neu’n gweld yn rhannol:

  • Mae’r GIG yn darparu gwybodaeth am ddallineb a cholli golwg. Mae’n darparu cyngor am sefydliadau cenedlaethol a lleol a all eich cefnogi, sut i gofrestru eich colli golwg, cymorth a allai fod ar gael i chi, a newidiadau y gallwch eu gwneud i’ch cartref i gefnogi byw’n annibynnol.
  • Dylech gofrestru gyda’ch cyngor lleol fel rhywun â nam ar eu golwg neu â nam difrifol ar y golwg. Mae cofrestru yn wirfoddol, ond gall helpu’ch cyngor lleol a sefydliadau eraill i adnabod pobl sydd â cholled golwg difrifol. 
  • Cadwch gymhorthion symudedd, fel ffon hir mewn lle cyfarwydd, fel y gallwch ddod o hyd iddo’n gyflym mewn argyfwng. 
  • Mae Sefydliad Cenedlaethol Brenhinol y Deillion yn cefnogi pobl ddall ac sy’n gweld yn rhannol.

Os ydych chi’n cael trafferth cyfathrebu ar lafar:

  • Mae Sense yn cefnogi pobl sy’n fyddar-ddall neu sydd ag anableddau cyfathrebu cymhleth.

Os ydych chi’n fyddar, yn cael trafferth clywed neu os ydych chi’n ddefnyddiwr Iaith Arwyddion Prydain (BSL):

Cyngor i ofalwyr

Mae yna gamau y gall gofalwyr a phobl sy’n darparu cymorth i bobl anabl eu cymryd i helpu eu hunain, a’r bobl maen nhw’n gofalu amdanynt, i baratoi ar gyfer argyfyngau.

  • Cadwch restr o gysylltiadau brys y gallai fod angen cysylltu â nhw mewn argyfwng.
  • Siaradwch â’ch cyngor lleol a gwasanaethau cymunedol eraill a all eich cefnogi chi a’r personau rydych chi’n darparu gofal iddynt. Efallai y bydd eich cyngor lleol yn gallu cynnig cerdyn gofalwr i chi. Mewn argyfwng, gall cerdyn gofalwyr helpu’r gwasanaethau brys ac eraill i wybod bod rhywun yn dibynnu arnoch chi. 
  • Gwnewch drefniadau i gysylltu â’r person rydych chi’n gofalu amdano mewn argyfwng. Os yw’r sefyllfa yn golygu ei bod yn beryglus i chi ymweld neu na allwch gysylltu â’r person, ffoniwch y gwasanaethau brys a rhowch wybod iddynt y gallai rhywun sy’n dibynnu arnoch fod mewn perygl.

Mae yna sefydliadau a all eich helpu i greu cynllun argyfwng ar gyfer y person rydych chi’n gofalu amdano. Efallai y byddant yn gallu darparu cyngor neu eich cysylltu â gwasanaethau cymorth yn eich ardal.

  • Mae gan Carers UK gyfeiriadur chwiliadwy o wasanaethau cymorth lleol, sy’n darparu gwybodaeth am gymorth lleol sydd ar gael i chi. 
  • Mae Carers UK yn darparu gwybodaeth a chymorth ymarferol am gael help mewn argyfwng, gan gynnwys canllaw ar-lein ac offeryn rhyngweithiol i’ch cefnogi i greu cynllun argyfwng.

Anifeiliaid cymorth

Mae yna gamau y gallwch eu cymryd i leihau’r effaith ar anifeiliaid cymorth yn ystod argyfwng.

  • Gwnewch gynllun ar gyfer eich anifail cymorth sy’n diogelu eu lles ac yn hwyluso eu trin / rhyngweithio ag eraill. Er enghraifft, gallwch greu ‘bag bachu’ rhag ofn y bydd angen i chi adael eich cartref yn gyflym. Dylai hyn gynnwys dogfennau pwysig a chofnodion milfeddygol, cyflenwadau bwyd a dŵr, tennyn/harnais, meddyginiaethau angenrheidiol, teganau a blancedi.
  • Rhowch fanylion cyswllt allweddol i’ch gofalwr – megis y sefydliad anifeiliaid cymorth sy’n darparu eich anifail, eich milfeddyg a chyfleusterau lloches / cynel lleol. 
  • Gwnewch yn siŵr bod eich anifail cymorth yn adnabyddadwy, yn gwisgo coler gyda thag adnabod, neu wedi cael microsglodyn lle bo angen.
  • Dylai eich anifail cymorth ymgyfarwyddo â’ch gofalwyr a’ch rhwydweithiau cymorth ehangach.

In this section